Dosya Uzantısı Nedir ve Nasıl Değiştirilir?

Dosya Uzantısı (File Extension) Mantığı

Bir dosya uzantısı, bilgisayar dosyasının adının sonunda bulunan ve genellikle bir nokta ile ayrılan, 2 ila 4 karakterden oluşan bir sonektir (örneğin: index.php, logo.png). İşletim sistemi (OS), bu soneke bakarak dosyanın hangi programla açılacağını (File Association) ve dosyanın türünü belirler.

2026 yılı itibarıyla yapay zeka destekli işletim sistemleri dosya içeriklerini analiz edebilse de, uzantılar hala dosya sistemi hiyerarşisinin temel taşıdır. Özellikle web hosting ortamlarında, bir dosyanın sunucu tarafından nasıl işleneceği (örneğin bir PHP kodunun çalıştırılması mı yoksa metin olarak mı gösterilmesi gerektiği) tamamen bu uzantıya bağlıdır.

MIME Types ve Uzantı İlişkisi: Web tarayıcıları ve sunucular, dosya transferi sırasında sadece uzantıya bakmaz, aynı zamanda MIME Type (Multipurpose Internet Mail Extensions) başlığını da kontrol eder. Ancak yerel bilgisayarınızda (localhost) veya FTP yönetiminde uzantı, dosyanın kimliğidir.

Windows 10 ve 11'de Dosya Uzantısı Değiştirme

Windows işletim sistemlerinde varsayılan olarak bilinen dosya türlerinin uzantıları gizlenir. Bu durum, bir virus.exe dosyasının virus.pdf gibi görünmesine neden olarak güvenlik zafiyeti yaratabilir. Profesyonel kullanıcılar için uzantıların her zaman görünür olması önerilir.

Adım 1: Uzantıları Görünür Yapma

• Windows 11 İçin

  Herhangi bir klasörü açın > Üst menüden Görünüm > Göster > Dosya adı uzantıları seçeneğini işaretleyin.

• Windows 10 İçin

  Dosya Gezgini'nde Görünüm sekmesine tıklayın ve Dosya adı uzantıları kutucuğunu işaretleyin.

Adım 2: Uzantıyı Değiştirme

Uzantılar görünür hale geldikten sonra işlem çok basittir:

1. Dosyaya sağ tıklayın ve Yeniden Adlandır'ı seçin (veya F2 tuşuna basın).
2. Noktadan sonraki kısmı silin ve yeni uzantıyı yazın (Örn: .txt yerine .php).
3. Çıkan "Dosya adı uzantısını değiştirirseniz dosya kullanılamayabilir" uyarısına Evet deyin.

REM Klasördeki tüm .txt dosyalarını .php yapar
ren *.txt *.php

REM Dosya adının başındaki 'yedek_' ibaresini kaldırır (PowerShell)
Get-ChildItem *.txt | Rename-Item -NewName { $_.Name -replace 'yedek_','' }

Linux ve Sunucu Ortamında (SSH) Uzantı Yönetimi

Linux sistemlerde (Ubuntu, CentOS, AlmaLinux vb.) dosya uzantısı kavramı Windows kadar katı değildir. Linux için dosya bir veri akışıdır ve "her şey bir dosyadır". Ancak web sunucuları (Apache, Nginx, LiteSpeed) dosyaları işlemek için uzantılara ihtiyaç duyar. Özellikle VPS veya Linux Hosting kullanan geliştiriciler için terminal komutları hayati önem taşır.

Terminal ile Dosya İşlemleri

Linux terminalinde dosya adı değiştirmek için mv (move) komutu kullanılır. Toplu işlemler için ise rename paketi veya bash scriptleri tercih edilir.

# Tek bir dosyanın uzantısını değiştirme
mv dosya.html dosya.php

# Klasördeki TÜM .htm dosyalarını .html yapma (Rename aracı ile)
# CentOS/AlmaLinux için önce: yum install rename
# Ubuntu/Debian için önce: apt install rename
rename 's/\.htm$/\.html/' *.htm

# Basit bir Bash döngüsü ile toplu değiştirme
for file in *.jpeg; do
    mv "$file" "${file%.jpeg}.jpg"
done

Daha fazla SSH komutu öğrenmek için SSH Kodları ve Komutları rehberimizi inceleyebilirsiniz. Sunucu yönetiminde ustalaşmak, projelerinizin güvenliği ve performansı için kritiktir.

Dosya Uzantıları ve Güvenlik: Magic Numbers

Bir dosyanın uzantısını değiştirmek (örneğin resim.jpg dosyasını resim.exe yapmak) dosyanın içeriğini veya türünü değiştirmez. Sadece işletim sistemini yanıltır. Ancak siber saldırganlar "Double Extension" (Çift Uzantı) tekniğini kullanarak (fatura.pdf.exe) kullanıcıları kandırabilirler.

Magic Numbers (Dosya İmzası) Nedir?

Her dosyanın başında, o dosyanın gerçek türünü belirten hexadecimal (onaltılık) kodlar bulunur. Buna "Magic Number" denir. Uzantı ne olursa olsun, işletim sistemi veya güvenlik yazılımları bu imzaya bakarak dosyanın gerçek türünü anlar.

Web sitenize dosya yükleme (upload) özelliği eklerken sadece uzantı kontrolü yapmak yetersizdir. Mutlaka sunucu tarafında MIME type ve Magic Number kontrolü yapılmalıdır. Aksi takdirde sunucunuza zararlı bir shell dosyası yüklenebilir. Güvenlik konusunda endişeleriniz varsa Kurumsal Güvenlik Çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.